را محافظت كرده و در داخل مزغل شيارهاى قابدار در پيرامون درب ورودى مقوس و در داخل قوس مدخل مقرنس قرار گرفته است . نقشمايه‌ها كلا گياهى است : در قاببندهاى عمودى و شيارهاى قابدار ، اسليمىهاى گياهى از گل سرخ بزرگ در هريك از پشت بغليها توسعه يافته است . طاقچه‌هاى بيرونى بر روى جوانب شانزده‌گانه ساقه گنبد هنوز بقايايى از تزيين خشت موزاييك را در خود دارد . خود ساقه گنبد با شبكه‌اى از اتاقكهاى لوزىشكل تزيين يافته كه با آجرهاى رنگين خاتمبندى شده است . درون آرامگاه با كاشيهاى قرمز ، آبى و سياه ، به غير از قاببندهائى با كاشيهاى مربعى سبز و كاشيهاى شش ضلعى و آبى روشن ، تزيين گرديده و كاشيهاى شش ضلعى با ققنوسهاى طلايى منقوش شده است يعنى نمونه نادرى از كاشيهاى « چينىوار » دراين روزگار . تزيين خشت موزاييك بر روى نماى پيشين اين آرامگاه شبيه تزيين محراب مسجد جامع يزد است و احتمال دارد كه اين فن را كاشيكاران مهاجر ايران در سمرقند رواج داده باشند . نماى پيشين آرامگاه تومان آقا ، همسر تيمور - كه در سال 1405 م . در زمان حياتش تكميل شد - با طرحهاى خشت موزاييكى شبيه طرحهاى آرامگاه شيرين بيكه تزيين يافته است : و نكته شايان توجه اينكه اين تزيين ، كار شيخ محمد بن خواجه بيك تبريزى است « 1 » . آرامگاههايى كه توصيف شد ، به نوع اول آرامگاه تعلق داشت يعنى ويژگى مسلط ظاهرى آن مدخل تزيينى بود . ترديدى نيست كه قرار گرفتن آن در كنار ساير بناهاى مجاور ، شكل و صورت آن را تعيين مىكرد . آرايش بناها در كنار راه اصلى مستلزم يك سلسله از نماهاى پيشين تحميلى بود چون اينها تنها ويژگيهاى قابل رؤيت از جاده بود . نوع دوم ، آرامگاهها ( يعنى ساختمان چند ضلعى به شكل مربع و يا هشت ضلعى همراه با يك ورودى در دو يا چند نماى آن و يك گنبد همراه با ساقه گنبد استوانه‌اى بلند ) آشكارا بناى جداگانه و مستقلى بود كه از دو يا چند جانب به چشم مىخورد . نمونه‌هايى ازاين نوع را مىتوان در مجموعه شاه‌زنده مشاهده كرد ولى معروفترين آن در سمرقند گورمير است كه مقبره‌هاى تيمور و ساير اعضاى خاندان سلطنتى را در خود جاى داده است . گورمير در ميانه سالهاى 1403 م . و 1404 م . به وسيله تيمور ساخته شد تا خاطره نوه خود ميرزا محمد سلطان بن محمد جهانگير - كه در سال 805 / 1403 درگذشت - زنده نگهدارد « 2 » . اين بنا به مجموعه بناهاى موجود كه محمد سلطان در اواخر قرن هشتم / چهاردهم برپا كرد افزوده شد . در شمال شرق و شمال غرب گورمير يك مدرسه و يك خانقاه موجود است كه صحنى مربع شكل آنها

--> ( 1 ) - همان منبع ، ص 73 ؛ پوگاچنكووا و رمپل ، Istoriya Iskusstv Uzbekistana ، صص 268 به بعد ، تصوير 168 . ( 2 ) - Les Mosquees de Samarcande ؛ سار ، Denkmaler ، صص 51 - 148 ؛ بخش CXIV . كوئن - وينر ، صص 30 به بعد ، تصاوير LXVIII - LXXII . هرباس و كتابلوخ ، صص 23 به بعد ، تصويرهاى 80 - 78 .